Historia i patron szkoły

Historia naszej Szkoły

Warszawskie szkolnictwo baletowe sięga swoimi korzeniami początków polskiego teatru publicznego króla Stanisława Augusta, czyli 1765 roku. Przez pierwsze 50 lat młodzież chętną do występów w balecie szkolili jednak nieregularnie i na własną rękę pracujący u nas zagraniczni tancerze i baletmistrzowie, jak: Vincenzo Campioni, Francesco Caselli, Daniel Curz i François Gabriel Le Doux.

Pierwsza państwowa szkoła baletowa w Warszawie, finansowana przez Rządową Dyrekcję Teatru (późniejsze Warszawskie Teatry Rządowe), powstała w 1818 roku z inicjatywy ówczesnego dyrektora Teatru Narodowego, Ludwika Osińskiego, który dla poprowadzenia jej sprowadził z Paryża pedagogów i baletmistrzów Louisa Thiérry’ego i Henriego Debraya

Od początku istnienia tej przyteatralnej szkoły polską młodzież szkolili francuscy i włoscy baletmistrzowie (Maurice Pion, Filippo Taglioni, Virgilio Calori, Enrico Cecchetti i in.), a z czasem także utalentowani polscy pedagodzy (Roman Turczynowicz, Mikołaj Grekowski, Hipolit Meunier, Michał Kulesza, Jan Walczak, Zygmunt Dąbrowski, Leon Wójcikowski i in.), których praca przyczyniała się do wykształcenia wielu pokoleń znakomitych tancerzy i do ciągłego rozwoju polskiego baletu. Nasza współczesna szkoła jest kontynuatorką tej wielkiej tradycji.

W 1956 roku uczniom szkoły stworzono znakomite warunki pracy dzięki oddaniu do użytkowania nowej, oddzielnej siedziby, sąsiadującej z Teatrem Wielkim. Pracowali w niej nie tylko polscy, ale także zapraszani rosyjscy pedagodzy, którzy zaszczepili u nas metodykę nauczania tańca klasycznego opracowaną przez Agrippinę Waganową. Szkoła oparta jest na dziewięcioletnim programie szkolenia, w którym łączy się naukę przedmiotów ogólnokształcących z szerokim wachlarzem przedmiotów zawodowych, jak: rytmika z umuzykalnieniem i różne techniki tańca, jak taniec klasyczny, ludowy i charakterystyczny, dawny, współczesny i partnerowanie. Oferta edukacji tanecznej regularnie jest wzbogacana o nowe przedmioty i kursy w celu zapewnienia jak najlepszego przygotowania uczniów do pracy w zawodzie współczesnego tancerza baletowego.

Absolwenci naszej szkoły minionych lat tańczyli na scenach wszystkich polskich teatrów operowych, a także w zespołach Polskiego Teatru Tańca, „Mazowsza” i „Śląska”. Wielu z nich było ozdobą repertuaru warszawskiego Teatru Wielkiego lub odnosiło sukcesy w randze solistów znanych zespołów baletowych całego świata. Przed laty byli to m.in.: Konstancja z Damsów Turczynowicz, Karolina Wendt, siostry Anna i Karolina Straus, Kamila Stefańska, Helena Cholewicka, Mikołaj Grekowski, Roman Turczynowicz, bracia Aleksander i Antoni Tarnowscy, Feliks Krzesiński aż po Halinę Szmolcównę, Zygmunta Dąbrowskiego, Feliksa Parnella, Stanisława Idzikowskiego, Leona Wójcikowskiego, Stanisława Miszczyka, Olgę Sławską, Ninę Nowak czy Romana Jasińskiego. Z kolei wśród naszych powojennych wychowanków znaleźli się np.: Wojciech Wiesiołłowski (Woytek Lowski), Witold Zapała, Elżbieta Jaroń, Bożena Kociołkowska, Janusz Smoliński, Gerard Wilk, Przemysław Śliwa, Helena Strzelbicka, Renata Smukała, Andrzej Ziemski, Piotr Nardelli, Andrzej Glegolski, Ewa Głowacka, Barbara Rajska, Jolanta Rybarska, Waldemar Wołk-Karaczewski, Dariusz Blajer, Łukasz Gruziel, Ireneusz Wiśniewski, Tadeusz Matacz, Anna Grabka, Beata Więch, Anita Kuskowska, Filip Barankiewicz, Dominika Krysztoforska, Izabela Milewska i wielu innych.

Spośród absolwentów szkoły wielu wybrało zawód pedagoga różnych kierunków tańca, otrzymując wykształcenie na prestiżowych uczelniach rosyjskich w Moskwie i Leningradzie, specjalistycznym kierunku Pedagogiki Baletowej w warszawskiej Akademii Muzycznej (obecnym Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina) i w ramach ukończenia działu pedagogicznego w warszawskiej szkole baletowej. Grupa ta, przy wsparciu pedagogów – absolwentów innych ośrodków baletowych przekazuje swoją wiedzę i umiejętności kolejnym pokoleniom polskiej młodzieży baletowej.

Pierwsza państwowa szkoła baletowa w Warszawie, finansowana przez Rządową Dyrekcję Teatru (późniejsze Warszawskie Teatry Rządowe), powstała w 1818 roku z inicjatywy ówczesnego dyrektora Teatru Narodowego, Ludwika Osińskiego, który dla poprowadzenia jej sprowadził z Paryża pedagogów i baletmistrzów Louisa Thiérry’ego i Henriego Debraya

Od początku istnienia tej przyteatralnej szkoły polską młodzież szkolili francuscy i włoscy baletmistrzowie (Maurice Pion, Filippo Taglioni, Virgilio Calori, Enrico Cecchetti i in.), a z czasem także utalentowani polscy pedagodzy (Roman Turczynowicz, Mikołaj Grekowski, Hipolit Meunier, Michał Kulesza, Jan Walczak, Zygmunt Dąbrowski, Leon Wójcikowski i in.), których praca przyczyniała się do wykształcenia wielu pokoleń znakomitych tancerzy i do ciągłego rozwoju polskiego baletu. Nasza współczesna szkoła jest kontynuatorką tej wielkiej tradycji.

W 1956 roku uczniom szkoły stworzono znakomite warunki pracy dzięki oddaniu do użytkowania nowej, oddzielnej siedziby, sąsiadującej z Teatrem Wielkim. Pracowali w niej nie tylko polscy, ale także zapraszani rosyjscy pedagodzy, którzy zaszczepili u nas metodykę nauczania tańca klasycznego opracowaną przez Agrippinę Waganową. Szkoła oparta jest na dziewięcioletnim programie szkolenia, w którym łączy się naukę przedmiotów ogólnokształcących z szerokim wachlarzem przedmiotów zawodowych, jak: rytmika z umuzykalnieniem i różne techniki tańca, jak taniec klasyczny, ludowy i charakterystyczny, dawny, współczesny i partnerowanie. Oferta edukacji tanecznej regularnie jest wzbogacana o nowe przedmioty i kursy w celu zapewnienia jak najlepszego przygotowania uczniów do pracy w zawodzie współczesnego tancerza baletowego.

Absolwenci naszej szkoły minionych lat tańczyli na scenach wszystkich polskich teatrów operowych, a także w zespołach Polskiego Teatru Tańca, „Mazowsza” i „Śląska”. Wielu z nich było ozdobą repertuaru warszawskiego Teatru Wielkiego lub odnosiło sukcesy w randze solistów znanych zespołów baletowych całego świata. Przed laty byli to m.in.: Konstancja z Damsów Turczynowicz, Karolina Wendt, siostry Anna i Karolina Straus, Kamila Stefańska, Helena Cholewicka, Mikołaj Grekowski, Roman Turczynowicz, bracia Aleksander i Antoni Tarnowscy, Feliks Krzesiński aż po Halinę Szmolcównę, Zygmunta Dąbrowskiego, Feliksa Parnella, Stanisława Idzikowskiego, Leona Wójcikowskiego, Stanisława Miszczyka, Olgę Sławską, Ninę Nowak czy Romana Jasińskiego. Z kolei wśród naszych powojennych wychowanków znaleźli się np.: Wojciech Wiesiołłowski (Woytek Lowski), Witold Zapała, Elżbieta Jaroń, Bożena Kociołkowska, Janusz Smoliński, Gerard Wilk, Przemysław Śliwa, Helena Strzelbicka, Renata Smukała, Andrzej Ziemski, Piotr Nardelli, Andrzej Glegolski, Ewa Głowacka, Barbara Rajska, Jolanta Rybarska, Waldemar Wołk-Karaczewski, Dariusz Blajer, Łukasz Gruziel, Ireneusz Wiśniewski, Tadeusz Matacz, Anna Grabka, Beata Więch, Anita Kuskowska, Filip Barankiewicz, Dominika Krysztoforska, Izabela Milewska i wielu innych.

Spośród absolwentów szkoły wielu wybrało zawód pedagoga różnych kierunków tańca, otrzymując wykształcenie na prestiżowych uczelniach rosyjskich w Moskwie i Leningradzie, specjalistycznym kierunku Pedagogiki Baletowej w warszawskiej Akademii Muzycznej (obecnym Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina) i w ramach ukończenia działu pedagogicznego w warszawskiej szkole baletowej. Grupa ta, przy wsparciu pedagogów – absolwentów innych ośrodków baletowych przekazuje swoją wiedzę i umiejętności kolejnym pokoleniom polskiej młodzieży baletowej.

Patron Szkoły – Roman Turczynowicz

3 września 1979 roku, dzięki oddanej i wytrwałej pracy nauczyciela historii tańca i przedmiotów muzycznych, pani Elżbiety Romanowej, nasza szkoła otrzymała imię Romana Turczynowicza. Odtąd rocznicę jego urodzin obchodzimy uroczyście jako Dzień Patrona, a uczniowie wybranych klas biorą udział w akademii, wspominając życie i twórczość Romana Turczynowicza.

Był czołową postacią polskiego baletu romantycznego, tancerzem i pedagogiem szkoły baletowej, ale przede wszystkim baletmistrzem, choreografem i dyrektorem baletu Warszawskich Teatrów Rządowych.
W połowie XIX wieku odegrał w Warszawie podobną rolę, jaką ojciec duńskiego baletu romantycznego August Bournonville w Kopenhadze. Urodził się 24 stycznia 1813 roku w Radomiu jako Aleksander Roman, syn Jana Turczynowicza i Franciszki z Glinieckich. W dziewiątym roku życia został przyjęty do szkoły baletowej. Uczyli go tam kolejno francuscy tancerze i pedagodzy i baletmistrzowie: Henri Debray, Louis Thiérry i Maurice Pion.

Debiutował jako 11-latek w przedstawieniu dworskim 10 czerwca 1824 roku na scenie łazienkowskiego Teatru w Pomarańczarni i występował potem jako uczeń w wielu przedstawieniach Teatru Narodowego na placu Krasińskich. Po śmierci ojca w 1829 roku i ponownym zamążpójściu matki, która w rok później założyła nową rodzinę, w 1830 roku podjął pracę zarobkową jako kontraktowy tancerz Warszawskich Teatrów Rządowych (19 sierpnia 1865 roku obchodził w Teatrze Wielkim 35-lecie pracy scenicznej).

O jego wyjątkowych zdolnościach świadczy fakt, że już latem 1833 roku powierzono mu u nas kierowanie zespołem baletowym i uczniami szkoły na czas półrocznej nieobecności dyrektora baletu Maurice’a Piona, wysłanego do Opery Paryskiej w celu prześledzenia nowych trendów repertuarowych i metod nauczania w tamtejszej szkole tańca.

Jako tancerz największe sukcesy odnosił na scenie Teatru Wielkiego w latach 1833-1844. Podczas pobytu stypendialnego w Paryżu w 1842 roku wystąpił nawet trzykrotnie na scenie tamtejszej opery tańcząc z żoną Konstancją mazura i krakowiaka z muzyką Józefa Damsego, wstawione specjalnie z tej okazji do baletu Diabeł rozkochany (Le Diable amoureux). „La Turczynowicz i jej mąż, piękni młodzi ludzie, wnieśli do baletu niezwykły zapał i niewyobrażalną porywczość” – pisał o ich występie Jules Janin, słynny francuski pisarz i krytyk teatralny. Bo Roman Turczynowicz ceniony był przede wszystkim w tańcach charakterystycznych. Ale wykonywał też z powodzeniem prestiżowe role w baletach romantycznych Filippa Taglioniego: Jamesa w Sylfidzie (La Sylphide) i główną rolę męską w balecie La Gitana, partnerując w nich nawet legendarnej Marie Taglioni podczas jej warszawskich występów gościnnych w 1844 roku.

Niedługo potem, zaledwie w 32. roku życia Turczynowicz porzucił pracę tancerza. Z inicjatywy Filippa Taglioniego, który w latach 1843-1853 pełnił w Warszawie funkcję dyrektora baletu, przyjął w 1846 roku obowiązki tzw. reżysera baletu w Teatrze Wielkim, łącząc odtąd pracę baletmistrza, nauczyciela tańca i asystenta dyrektora. W tym samym roku zadebiutował jako choreograf niewielkim baletem-divertissement Okrężne pod Kielcami z muzyką Józefa Stefaniego. Po wyjeździe Taglioniego z Warszawy, w 1853 roku został dyrektorem baletu. Pełnił tę funkcję do połowy 1867 roku, z przerwą w sezonie 1856/57, kiedy zastąpił go na krótko i bez powodzenia, słynny baletmistrz włoski Carlo Blasis. Przez wszystkie te lata wysyłany był kilkakrotnie przez dyrekcję teatru do Paryża i innych ośrodków europejskich, by zapoznawać się z nowym europejskim repertuarem baletowym, który realizował potem na scenie warszawskiej.Romantycznego przełomu w balecie warszawskim dokonał już wprawdzie Maurice Pion, wystawiając w Teatrze Wielkim m. in. Sylfidę według Taglioniego (1839). Po nim jednak to sam Filippo Taglioni, a obok niego właśnie Roman Turczynowicz ugruntowali nowy nurt estetyczny w naszym repertuarze baletowym. To on opracował dla sceny warszawskiej choreografie sztandarowych dzieł romantycznych, wzorując się na głośnych inscenizacjach paryskich, londyńskich i wiedeńskich. Były to kolejno: Le Diable á quatre (u nas pt. Hrabina i wieśniaczka, 1847), Giselle (u nas pt. Gizella, czyli Willidy, 1848), Piękna dziewczyna z Gandawy (La Jolie fille de Gand, 1848), Diabeł kulawy (Le Diable boiteux, 1849), Katarzyna, córka bandyty (Catherine ou La Fille de bandit, 1850), Esmeralda (La Esmeralda, 1851), Asmodea, diabeł rozkochany (Le Diable amoureux, 1853), Paquita (1854), Korsarz (Le Corsaire, 1857) oraz Marco Spada, czyli Córka rozbójnika (Marco Spada ou La Fille de bandit, 1858). Na koniec wystawił jeszcze dwa włoskie balety z wiedeńskiego repertuaru: Modniarki, czyli Karnawał paryski (Carnevals Abenteur in Paris, 1859) i Monte Christo (1866).

Poza tymi wielkimi widowiskami tworzył przede wszystkim roztańczone autorskie divertissements, a wśród nich popularne potem przez wiele lat Tańce perskie (1849) i Uroczystość róż (1852) – oba do muzyki Józefa Stefaniego. Wystawił także oryginalny pełnospektaklowy balet z akcją Dziewice jeziora z muzyką Gabriela Rożnieckiego (1860). Opracowywał sceny taneczne w wielu przedstawieniach operowych. Był m.in. pierwszym choreografem tańców polskich w operach narodowych Stanisława Moniuszki: Halce (1858), Hrabinie (1860) i Strasznym dworze (1865). Podczas swej wieloletniej pracy pedagogicznej w szkole baletowej Teatru Wielkiego wykształcił dziesiątki polskich tancerzy. W 1867 roku zasłużony baletmistrz otrzymał emeryturę Warszawskich Teatrów Rządowych. Żył potem jeszcze 15 lat, nieczynny już zawodowo, ale serdecznie i z uznaniem wspominany przez prasę i publiczność przy każdej nadarzającej się okazji. Zmarł w Warszawie 21 maja 1882 roku i pochowany został na Powązkach.Warszawskie władze teatralne czasów zaboru rosyjskiego i wieloletnia potem dominacja włoskich baletmistrzów w Teatrze Wielkim nie sprzyjały przetrwaniu dorobku wybitnego twórcy polskiego romantyzmu. Jedynie jego polscy uczniowie i następcy, a zwłaszcza Hipolit Meunier, do ostatnich laty zaborów próbowali uchronić najcenniejsze sekwencje choreograficzne swojego mistrza we wznawianych przedstawieniach baletowych i jeszcze w latach międzywojennych wzorowali się na jego tańcach w nowych inscenizacjach polskich oper narodowych. Dziś już niestety po twórczości Romana Turczynowicza pozostało jedynie wspomnienie na kartach historii. Dlatego tak ważne dla pamięci o tradycji polskiego baletu oraz o wielkim polskim baletmistrzu jest jego imię i patronat nadane w 1979 roku Ogólnokształcącej Szkole Baletowej w Warszawie

Paweł Chynowski