Historia i Patron

Sztandar Szkoły

Warszawska szkoła baletowa powstała na początku XIX wieku i jest jedną z najstarszych w Europie. Do wybuchu II wojny światowej działała w ramach Teatru Wielkiego. Kierowali nią między innymi tak znakomici baletmistrzowie jak: Filippo Taglioni, Carlo Blasis, Roman Turczynowicz – obecny Patron Szkoły, Piotr Zajlich czy Leon Wójcikowski.

W 1956 roku uczniom i pedagogom stworzono znakomite warunki pracy. W nowym budynku szkoły zaprojektowano nowoczesne sale baletowe o pełnym profesjonalnym wyposażeniu, przestronne, jasne klasy, pracownie, przepiękną stylową aulę z dużą sceną szkolną i odpowiednim zapleczem, nowoczesne natryski i sanitariaty, gabinet lekarski i fizykoterapii.

Od początku jej istnienia ze szkołą współpracowali najlepsi pedagodzy francuscy, włoscy, rosyjscy, radzieccy i polscy. To oni przekazali uczniom tradycje i tajniki sztuki baletowej, przyczyniając się do rozwoju polskiego baletu oraz wychowując pokolenia znakomitych tancerzy.

Absolwenci Szkoły tańczą na wszystkich scenach polskich teatrów operowych i muzycznych, a także w zespołach „Mazowsze” i „Śląsk”. Wielu z nich odnosiło i nadal odnosi sukcesy jako soliści i członkowie najlepszych zespołów baletowych całego świata. Należą do nich m.in.: Leon Wójcikowski, Wojciech Wiesiołłowski, Gerard Wilk, Bożena Kociołkowska, Krystyna Mazurówna, Barbara Sier, Andrzej Glegolski, Łukasz Gruziel, Piotr Nardelli, Tadeusz Matacz, Andrzej Ziemski, Agnieszka Szymańska, Izabela Milewska.

Są też tacy jak m.in. Hanna Chojnacka, Teresa Memches, Jolanta Rybarska, Łukasz Gruziel, Henryk Jeż czy Monika Radecka którzy wrócili do Szkoły i pracują jako pedagodzy, wspomagając uczniów swoją wiedzą i umiejętnościami, dzieląc się doświadczeniem zdobytym w pracy tancerza, choreografa czy pedagoga.

Roman Turczynowicz – Patron Szkoły

3 września 1979 r., dzięki oddanej i wytrwałej pracy nauczyciela historii tańca i przedmiotów muzycznych Elżbiety Romanowej, Szkoła otrzymała imię Romana Turczynowicza. Rocznicę urodzin patrona – 14 marca – szkoła obchodzi uroczyście, organizując Dzień Patrona. W tym dniu uczniowie wybranych klas biorą udział w akademii, wspominając życie i twórczość Romana Turczynowicza.

Był czołową postacią polskiego baletu romantycznego, tancerzem i pedagogiem szkoły baletowej, ale przede wszystkim baletmistrzem, choreografem i dyrektorem baletu Warszawskich Teatrów Rządowych. W połowie XIX wieku odegrał w Warszawie podobną rolę, jaką ojciec duńskiego baletu romantycznego August Bournonville w Kopenhadze.

Urodził się 14 marca 1813 roku w Radomiu jako syn Jana i Franciszki z Glinieckich. W dziewiątym roku życia został przyjęty do warszawskiej szkoły baletowej. Uczyli go tam dwaj tancerze i pedagodzy francuscy: Henri Debray i Maurice Pion. Debiutował jako 11-latek w przedstawieniu dworskim na scenie łazienkowskiego Teatru w Pomarańczarni, a rok później był już zawodowym tancerzem Teatru Narodowego. Zawodu uczył się więc w teatrze, ale tak właśnie rozpoczynały się kiedyś kariery baletowe. Jako 20-latek miał już takie doświadczenie zawodowe, że zaczął uczyć najmłodsze roczniki szkoły baletowej.

Jako tancerz największe sukcesy odnosił na scenie Teatru Wielkiego w latach 1833-1844. Podczas pobytu stypendialnego w Paryżu w 1842 roku tańczył nawet z żoną Konstancją mazura i krakowiaka w balecie Diabeł rozkochany (Le Diable Amoureux) na scenie tamtejszej opery. „Młodzi tancerze polscy, przystojni i żywi, przydali baletowi jakiś niezwykły zapał i popęd nieznany” – pisał o ich występie francuski pisarz Jules Janin. Bo Roman Turczynowicz ceniony był przede wszystkim w rolach i tańcach charakterystycznych. Choć wykonywał także z powodzeniem klasyczną partię Jamesa w La Sylphide i główną rolę męską w balecie La Gitana Filippo Taglioniego, partnerując w nich nawet legendarnej Marie Taglioni podczas jej warszawskich występów gościnnych w 1844 roku.

Roman Turczynowicz - potret

Roman Turczynowicz
(1813-1882)

tancerz, choreograf, pedagog, patriota

 

 

 

Niedługo potem, zaledwie w 32. roku życia Turczynowicz porzucił pracę tancerza. Z inicjatywy Filippo Taglioniego, który pełnił w Warszawie funkcję dyrektora baletu w latach 1843-1853, przyjął bowiem w 1846 roku obowiązki tzw. reżysera baletu w Teatrze Wielkim, łącząc teraz pracę baletmistrza, nauczyciela tańca i asystenta dyrektora. W tym samym roku zadebiutował jako choreograf baletem Okrężne pod Kielcami z muzyką Józefa Stefaniego. Po wyjeździe Taglioniego z Warszawy, w 1853 roku został dyrektorem baletu. Pełnił tę funkcję do połowy 1867 roku (z przerwą w sezonie 1856/57, kiedy zastąpił go na krótko inny sławny baletmistrz włoski Carlo Blasis). Przez wszystkie te lata wysyłany był regularnie przez dyrekcję teatru do Paryża, a z czasem także do Wiednia, by zapoznawać się z nowym europejskim repertuarem baletowym, który realizował potem na scenie warszawskiej.

Romantycznego przełomu w balecie warszawskim dokonał już wprawdzie Maurice Pion, wystawiając w Teatrze Wielkim m. in. Sylfidę według Filippo Taglioniego (1839). Po nim jednak to właśnie Roman Turczynowicz ugruntował nowy nurt estetyczny w warszawskim repertuarze baletowym. To on opracował dla sceny warszawskiej choreografie sztandarowych dzieł romantycznych, wzorując się na głośnych inscenizacjach paryskich. Były to kolejno: Le Diable á quatre (u nas pt. Hrabina i wieśniaczka, 1847), Giselle (1848), Piękna dziewczyna z Gandawy (La Jolie Fille de Gand, 1848), Diabeł kulawy (Le Diable Boiteux, 1849), Katarzyna, córka bandyty (Catherine ou La Fille de Bandit, 1850), Esmeralda (La Esmeralda, 1851), Asmodea, diabeł rozkochany (Le Diable Amoureux, 1853), Paquita (1854), Korsarz (Le Corsaire, 1857) oraz Marco Spada, czyli Córka rozbójnika (Marco Spada ou La Fille de Bandit, 1858). Na koniec wystawił jeszcze dwa włoskie balety z wiedeńskiego repertuaru: Modniarki, czyli Karnawał paryski (Carnevals Abenteur in Paris, 1859) i Monte Christo (1866).

Poza tymi wielkimi widowiskami tworzył autorskie divertissements, a wśród nich popularne potem przez wiele lat Tańce perskie (1849) i Uroczystość róż (1852) – oba do muzyki Józefa Stefaniego. Wystawił także oryginalny balet pełnospektaklowy Dziewice jeziora z muzyką Gabriela Rożnieckiego (1860). Opracowywał sceny taneczne w przedstawieniach operowych. Był m.in. pierwszym choreografem tańców polskich w operach narodowych Stanisława Moniuszki: Halce (1858), Hrabinie (1860) i Strasznym dworze (1865). Podczas swej wieloletniej pracy pedagogicznej w szkole baletowej Teatru Wielkiego wykształcił dziesiątki polskich tancerzy. W 1867 roku zasłużony baletmistrz otrzymał emeryturę Warszawskich Teatrów Rządowych. Żył jeszcze potem 15 lat, nieczynny już zawodowo, ale serdecznie i z uznaniem wspominany przez prasę przy każdej nadarzającej się okazji. Zmarł w Warszawie 21 maja 1882 roku i pochowany został na Powązkach.

Niestety, warszawskie władze teatralne czasów zaboru rosyjskiego i wieloletnia potem dominacja włoskich baletmistrzów w Teatrze Wielkim zaprzepaściły dorobek wybitnego choreografa polskiego romantyzmu. Po twórczości Romana Turczynowicza pozostało więc zaledwie wspomnienie na kartach historii baletu. Jego imię nosi jednak od 1979 roku Ogólnokształcąca Szkoła Baletowa w Warszawie.

 

Paweł Chynowski